Amerykański bombowiec B–24G „California Rocket”, który w grudniu 1944 roku rozbił się w gorczańskich lasach, jest dziś symbolem polsko–amerykańskiego braterstwa broni rozpoczętego w czasie II wojny trwającego do dziś. Dzięki pasjonatom historii i zaangażowaniu Stowarzyszenia MANKO – Głos Seniora pamięć o tej załodze i wielu innych została ocalona od zapomnienia. W ramach ogólnopolskiej kampanii „Nieznani Bohaterowie Niebios”, powstało kilkanaście reportaży przypominających, często dramatyczne, losy lotników niosących wolność Europie i nadzieję żołnierzom Armii Krajowej. Są one dostępne na portalu www.bombowce.pl, tworzonym z udziałem seniorów, historyków oraz lokalnych i polonijnych społeczności.

Ochotnica Dolna – Gmina Przyjazna Seniorom Głosu Seniora – konsekwentnie dba o pamięć polsko–amerykańską, przypominając historię lotników, którzy nieśli pomoc i nadzieję dla walczącej Polski. To działanie wpisuje się w ogólnopolską kampanię społeczno–patriotyczną „Nieznani Bohaterowie Niebios”, realizowaną od 6 lat przez Stowarzyszenie MANKO – Głos Seniora. Kampania łączy upamiętnienie alianckich lotników z aktywizacją seniorów i dialogiem międzypokoleniowym. Jednym z filarów tej inicjatywy jest portal www.bombowce.pl – miejsce dokumentowania lokalnych śladów powietrznych bitew, także tych, w których udział mieli Polacy i Polonusi w alianckich załogach.

Katastrofa „California Rocket”

W połowie stycznia 1943 na konferencji w Casablance alianci postanowili zrobić wszystko aby Niemcom zakręcić „kurki” z paliwem do silników. W 1944 r. przeprowadzonych zostało kilkanaście bombardowań fabryk syntetycznej benzyny i smarów zlokalizowanych na Śląsku. Rozpoczęła się „bitwa o śląskie paliwo”. Bitwa została wygrana i pozbawiła Niemców paliwa. Wzięło w niej udział tysiące amerykańskich lotników, wśród nich także żołnierze pochodzenia polskiego.

18 grudnia 1944 r. w dolinie potoku Jaszcze, pod przełęczą Pańska Przechybka w Gorcach, rozbił się amerykański bombowiec B–24J Liberator o numerze 24–51714 i nazwie własnej „California Rocket”.

Maszyna wystartowała ok. godziny 8.00 z bazy Cerignola koło Foggi we Włoszech. Celem misji było zbombardowanie niemieckich zakładów chemicznych produkcji benzyny syntetycznej w Dworach koło Oświęcimiu. Jeszcze przed dotarciem nad cel samolot został uszkodzony przez nieprzyjacielską artylerię przeciwlotniczą i węgierskie myśliwce. Amerykanie podjęli decyzje o szukaniu ratunku na najbliższym lotnisku sowieckim.

Nie chcąc ryzykować przelotu nad Krakowem na prośbę nawigatora, por. T. Dejewskiego (Amerykanina polskiego pochodzenia) kurs samolotu na wschód został ustalony przez tereny leśne na południe od miasta. Na południowy wschód od Limanowej uszkodzony bombowiec został ostrzelany przez niemieckie myśliwce Messerschmitt. Nad Turbaczem silniki przestały pracować. Dowódca samolotu, por. pil. William Beimbrink wydał rozkaz opuszczenia samolotu. Sam, ryzykując życiem, pilotował maszynę, aż wszyscy lotnicy opuścili pokład. Sam wyskoczył z samolotu na z małej wysokości i zginął. Dziewięciu lotników szczęśliwie wylądowało w okolicach Ochotnicy. Dzięki pomocy żołnierzy IV batalionu 1. Pułku Strzelców Podhalańskich AK dowodzonego przez kpt. Juliana Zapałę „Lamparta” oraz mieszkańców Ochotnicy uratowano wszystkich.

Do dziś nie odnaleziono grobu dowódcy maszyny, por. Williama Beimbrinka. Lotnicy przebywali najpierw w szałasie na Kurtynowej Polanie, gdzie mieściło się dowództwo batalionu, a później zostali odprowadzeni do kwatery sztabu 1. PSP AK w Bukówce nad Szczawą w Dolinie Kamienicy. Tam doczekali końca wojny i wrócili do USA.

W 50 lat później w Dolinie potoku Jaszcze, gdzie rozbił się samolot, ustanowiono zespół krajobrazowy nazwany „UROCZYSKIEM PAMIĘCI”. Odsłonięcia pomnika dokonało trzech członków załogi w obecności licznych przedstawicieli władz Polski i USA, środowisk kombatanckich oraz mieszkańców Ochotnicy. Leśnicy Gorczańskiego Parku Narodowego przygotowanie ścieżkę edukacyjną im por. pil Williama Beimbrinka.

Historię tego samolotu i jego załogi opowiada reportaż pt. „Katastrofa Liberatora B-24 California Rocket, Ochotnica” z serii reportaży „Nieznani Bohaterowie Niebios”.

Pamięć o amerykańskich pilotach i ich załogach żyje dzięki grupie miłośników historii lotnictwa i mieszkańcom Ochotnicy, którzy co roku uroczyście obchodzą rocznicę katastrofy, a towarzyszy jej szereg spotkań i konferencji w Wiejskim Ośrodku Kultury w Ochotnicy Górnej. W ośrodku można zwiedzać ciekawą wystawę muzealną.

Pamięć alianckich lotów nad Polską

W Małopolsce stopniowo powstaje sieć lokalnych miejsc pamięci związanych z alianckimi tragediami lotniczymi. Tworzą ją niewielkie punkty muzealne oraz trasy prowadzące do autentycznych miejsc wydarzeń. Jest to forma upamiętnienia oparta na dokumentacji historycznej, krajobrazie i działaniach edukacyjnych, a nie na jednym centralnym symbolu.

W Forcie Borek 52 w Krakowie, Ochotnicy Górnej, OSP w Koniówce, w Polsko-Amerykańskim Muzeum Hell’s Angel w Wadowicach i wielu innych miejscach spotykają się seniorzy i młodzi ludzie dyskutujący o przezłości i zbierający pamiątki tamtych czasów. Lokalna pamięć ma konkretny wymiar – wskazuje miejsca, daty i nazwy, takie jak dolina Jaszcza, Pańska Przechybka czy bombowiec „California Rocket”.

W bardzo wielu przypadkach inspiracją do tych działań był cykl reportaży „Nieznani Bohaterowie Niebios”, czyli 7 filmów o samolotach amerykańskich i tyle samo o samolotach RAF latających ze zrzutami dla Armii Krajowej. Wydano dwa foldery edukacyjne, zorganizowano 10 konferencji, napisano ponad 30 artykułów na ten temat.

W okresie II wojny światowej nad Polską zestrzelono kilkaset alianckich bombowców niosących wsparcie walczącej Polsce. Zginęło w nich ponad 5000 lotników różnych nacji m.in. Brytyjczyków, Amerykanów, Kanadyjczyków, Australijczyków, Nowozelandczyków i żołnierzy z RPA — wśród nich także piloci polskiego pochodzenia, którzy wstępowali do alianckich formacji lotniczych, aby wspólnie bronić swojej ojczyzny i okupowanej Europy.

Nie możemy o nich zapomnieć.
Poznawajmy ich historie i przekazujmy je dalej.

Historię tego samolotu i jego załogi opowiada reportaż:

Katastrofa Liberatora B-24 „California Rocket”, Ochotnica – Nieznani Bohaterowie Niebios, odc. 2. https://www.youtube.com/watch?v=7z8E06XKytw

Pięknym podsumowaniem wielu lat badań i starań o ocalenie od zapomnienia losów tej załogi jest nakręcony przez reżysera Wojciecha Jachymiaka pt. Liberator z Ochotnicy.

Materiały projektu dostępne są w folderze:
https://glosseniora.pl/wp-content/uploads/nieznani-2_www-1.pdf

Serdecznie dziękujemy naszemu Ambasadorowi, dr. Krzysztofowi Wielgusowi, za nieocenione wsparcie i zaangażowanie w realizację projektu.

Cześć i chwała Bohaterom.

Linki do partnerów naszej kampanii:

• Muzeum Lotnictwa Polskiego
• Muzeum Armii Krajowej
• Krakowscy Seniorzy Lotnictwa
• Krakowski Klub Seniorów Lotnictwa
• Fundacja imienia Tadeusza Kościuszki w Krakowie
• Prywatne Muzeum Polsko-Amerykańskie
• Stowarzyszenie „Blechhammer – 1944”
• Wiejski Ośrodek Kultury w Ochotnicy Górnej
• GOSP w Sękowej
• Jeleniogórskie Centrum Kultury
• Gminna Biblioteka Publiczna w Korzennej
• Centrum Kultury Podgórza
• Ośrodek Kultury Gminy Tomice
• Szkoła Podstawowa nr 4 z Oddziałami Integracyjnymi
• Szkoła Podstawowa z Oddziałem Przedszkolnym im. św. Franciszka z Asyżu w Poskwitowie
• Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. Z. Noskowskiego w Krzeszowicach
• Szkoła Podstawowa nr 5 im. Jana Matejki w Bochni
• Wydawnictwo STRATUS

Zdjęcie: Archiwum Krzysztofa Wielgusa, Muzeum Armii Krajowej, kanał Głos Seniora TV

Autorzy: Emilia Witkowska, Robert Springwald,