Southampton w Wielkiej Brytanii od ponad 70 lat jest miejscem szczególnym dla polskiej historii i Polonii. To właśnie tutaj działa Stowarzyszenie Przyjaciół Polskich Weteranów (SPPW) – najstarsza polska organizacja w mieście, wywodząca się bezpośrednio z tradycji Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Dla wielu Polaków mieszkających w Anglii jest ono symbolem ciągłości narodowej pamięci, honoru i wierności wartościom, za które walczyły całe pokolenia.
„Jesteśmy reprezentacją narodu polskiego, jesteśmy Małą Polską, która idzie drogą honoru, drogą naszej tradycji” – słowa generała Władysława Andersa do dziś stanowią duchowy drogowskaz dla członków Stowarzyszenia.
Polscy weterani w Anglii – historia, która zobowiązuje
Po zakończeniu II wojny światowej znaczna część Polskich Sił Zbrojnych została skoncentrowana w Wielkiej Brytanii. Wraz z żołnierzami przybyły także ich rodziny oraz cywile – byli więźniowie obozów koncentracyjnych, jeńcy wojenni i Sybiracy. W latach 1946–1969 na terenie Anglii funkcjonowało ponad 200 obozów przesiedleńczych dla Polaków.
W obliczu braku realnego wsparcia ze strony władz powojennej Polski, to właśnie weterani Polskich Sił Zbrojnych wzięli na siebie odpowiedzialność za pomoc rodakom. Z ich inicjatywy powstało Stowarzyszenie Polskich Kombatantów (SPK), którego celem była opieka nad uchodźcami i zachowanie tożsamości narodowej.
Southampton – od obozu Hiltingbury do wspólnoty pamięci
Koło SPK nr 309 w Southampton powstało w 1947 roku na terenie byłego obozu jenieckiego Hiltingbury, gdzie funkcjonował ośrodek dla polskich uchodźców „Polish Dependants’ Hostel”. Po jego likwidacji w 1956 roku wielu Polaków rozproszyło się po Wielkiej Brytanii i świecie, jednak idea wspólnoty przetrwała.
Z biegiem lat, wraz z naturalnym odchodzeniem weteranów, liczba aktywnych członków malała. W 2016 roku podjęto symboliczną i bardzo ważną decyzję – zmieniono nazwę organizacji na Stowarzyszenie Przyjaciół Polskich Weteranów, otwierając ją na młodsze pokolenia Polonii.
Pamięć, edukacja i międzypokoleniowa odpowiedzialność
Dziś Stowarzyszenie Przyjaciół Polskich Weteranów w Southampton prowadzi szeroką działalność społeczną i edukacyjną. Organizuje spotkania historyczne, wystawy, uroczystości patriotyczne oraz wydarzenia w Ośrodku Parafialnym. Członkowie Stowarzyszenia nagrywają wywiady ze świadkami historii, dokumentując bezcenne wspomnienia wojenne i emigracyjne.
SPPW aktywnie dba również o polskie miejsca pamięci i groby żołnierzy na terenie Wielkiej Brytanii, angażując w te działania lokalną Polonię.
Wśród członków Stowarzyszenia znajdują się żywe legendy polskiej historii, m.in.:
- płk Otton Hulacki – bohater spod Monte Cassino,
- por. Aurelia Nina Mierzwińska-Harper – łączniczka i kurierka Armii Krajowej,
- Bolesława Oleszczuk – Sybiraczka i świadek tragicznych losów Polaków na Wschodzie.
Nowe projekty – historia żywa i dostępna
Obecnie Stowarzyszenie realizuje kolejne ważne inicjatywy, w tym:
- przygotowanie tablicy pamiątkowej na terenie dawnego obozu Hiltingbury,
- stworzenie wystawy planszowej poświęconej historii i dziedzictwu Stowarzyszenia Przyjaciół Polskich Weteranów w Southampton.
To działania, które nie tylko utrwalają pamięć o polskich weteranach w Anglii, ale także budują mosty między pokoleniami, ucząc młodych Polaków szacunku do historii i narodowych wartości.
Mała Polska poza granicami Ojczyzny
Stowarzyszenie Przyjaciół Polskich Weteranów w Southampton jest dowodem na to, że polska tożsamość, honor i tradycja mogą trwać także poza granicami kraju. To „Mała Polska”, która przypomina, że wolność, pamięć i solidarność nie znają granic – a dziedzictwo Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie wciąż żyje w sercach kolejnych pokoleń Polonii.