W Domu Kultury Polskiej w Wilnie, przy ulicy Nowogródzkiej, mieści się siedziba Dobroczynnego Stowarzyszenia Polskich Kombatantów na Litwie – organizacji, która od 1992 roku pełni istotną rolę w zachowywaniu polskiej pamięci historycznej na Wileńszczyźnie i poza jej granicami. Choć wśród członków nie ma już samych kombatantów, ich misja jest kontynuowana przez dzieci i wnuki żołnierzy.
Jednym z symboli działalności Stowarzyszenia jest mapa przedstawiająca miejsca grobów i upamiętnień kombatantów na Litwie i Białorusi – obiekty wzniesione lub odrestaurowane z inicjatywy SPK. Organizacja została formalnie zarejestrowana w 1992 roku, a już w 1993 roku, pod kierownictwem prof. Edmunda Małachowicza, przeprowadzono restaurację kwatery wojskowej na cmentarzu na Rossie w Wilnie. Prace obejmowały także ekshumacje i ponowne pochówki żołnierzy Armii Krajowej oraz wileńskich Żołnierzy Wyklętych.
Działalność SPK na Litwie obejmowała opiekę nad wieloma innymi miejscami pamięci. W Kolonii Wileńskiej znajduje się cmentarz, na którym spoczywają żołnierze polegli w czasie powstania wileńskiego – operacji „Ostra Brama”, przeprowadzonej w dniach 7–13 lipca 1944 roku. Stowarzyszenie zajmowało się także miejscami takimi jak Dubicze, Puszcza Rudnicka czy Ponary, a także nekropoliami na terenie Białorusi, zwłaszcza w rejonach przygranicznych. Część z nich, jak cmentarz w Mikuliszkach, została w XXI wieku zniszczona przez reżim Aleksandra Łukaszenki.
W latach 90. Dobroczynne Stowarzyszenie Polskich Kombatantów na Litwie liczyło ponad 400 członków. W jego szeregach byli jeszcze żyjący legioniści Wojska Polskiego, żołnierze Armii Andersa, Armii Krajowej oraz uczestnicy kampanii wrześniowej 1939 roku. Choć liczba członków się zmniejszyła, idea Stowarzyszenia pozostała niezmienna.
Obecnie działalność SPK koncentruje się na dokumentowaniu historii, upamiętnianiu czynów zbrojnych oraz tworzeniu baz danych miejsc pochówku członków organizacji. Jednak w 2008 roku całe archiwum Stowarzyszenia zostało skradzione z samochodu ówczesnego prezesa, śp. Stefana Matusewicza. W efekcie znaczna część dokumentacji musi być dziś odtwarzana od podstaw.
Siedziba Stowarzyszenia znajduje się w Domu Kultury Polskiej w Wilnie, który działa od 2000 roku i powstał dzięki składkom Polaków na Litwie oraz wsparciu Państwa Polskiego. Stanowi on centrum życia kulturalnego polskiej mniejszości narodowej. W jego murach funkcjonuje około 30 polskich organizacji, m.in. Uniwersytety Trzeciego Wieku, Polska Macierz Szkolna, organizacje harcerskie oraz Zespół Pieśni i Tańca „Wilia”. Mieszczą się tu także polskie teatry, księgarnia i restauracja „Pan Tadeusz”.
Od 2017 roku działa tu Telewizja TVP Wilno – pierwszy samodzielny zagraniczny ośrodek Telewizji Polskiej. Co roku odbywa się tu ponad 100 wydarzeń kulturalnych, a Dom Kultury Polskiej pozostaje ważnym miejscem integracji, pielęgnowania języka i tradycji oraz żywym symbolem polskości na Litwie.
Na kanale Głos Seniora TV na YouTube można obejrzeć filmy, o których mowa w artykule: https://www.youtube.com/watch?v=1Rq5xViEmiY&t=1s oraz https://www.youtube.com/watch?v=Fvk6YU9R6Ic&t=8s.
Fot. Rajmund Klonowski