Od ponad trzydziestu lat Żytomierski Obwodowy Związek Polaków, jedna z najstarszych i najaktywniejszych organizacji polonijnych na Ukrainie, pielęgnuje język, kulturę i tradycje przodków, wspiera seniorów, prowadzi działalność edukacyjną i artystyczną oraz dba o pamięć historyczną Polaków w regionie. Wszystko to odbywa się w trudnych czasach wojny i bombardowań. O codziennej pracy Związku opowiada jego prezeska, Wiktoria Laskowska.
Założony w 1989 roku Żytomierski Obwodowy Związek Polaków od samego początku postawił sobie za cel odbudowę polskości na ziemiach, które po historycznych zawirowaniach znalazły się poza granicami państwa polskiego. Jednym z pierwszych działań była nauka języka polskiego oraz porządkowanie polskich nekropolii w Żytomierzu. Dzięki zaangażowaniu społeczników przywrócono godność zapomnianym grobom i mogiłom, w tym miejscom spoczynku ojca i matki adopcyjnej Jana Paderewskiego, kompozytora Juliusza Zarębskiego czy krewnych Józefa Ignacego Kraszewskiego.
Istotnym filarem działalności Związku jest edukacja. Aktywnie funkcjonuje Uniwersytet Trzeciego Wieku, który nie tylko integruje seniorów, ale także przekazuje wiedzę o polskiej historii, kulturze i tradycji. Organizacja konsekwentnie dba również o pamięć narodową. W bieżącym roku uczczono 85. rocznicę zbrodni katyńskiej – zarówno podczas uroczystości w Bykowni pod Kijowem, jak i w trakcie konferencji oraz wystaw zorganizowanych w ramach Dni Kultury Polskiej. Związek przypomina także o ofiarach Polskiej Operacji NKWD z lat 1937–1938 oraz o Polakach deportowanych do Kazachstanu i na Syberię, wspierając tych, którym udało się po latach wrócić na Ukrainę lub do Polski.
Nie mniej ważna jest działalność kulturalna. Przy Związku działają polskie zespoły artystyczne, m.in. „Dzwoneczki” oraz teatr „Lalek ModernPol”, które poprzez muzykę i scenę podtrzymują polskie tradycje i budują poczucie wspólnoty. Trwałym symbolem obecności polskiej kultury w Żytomierzu jest także tablica poświęcona Janowi Paderewskiemu, odsłonięta w 2011 roku na fasadzie szkoły muzycznej. Przypomina ona, że wybitny polski artysta i mąż stanu był z tym miastem silnie związany – tu mieszkał, tworzył i wspierał swoją rodzinę.
W realiach wojny działalność społeczna nabrała dodatkowego wymiaru. Szczególną troską objęci są seniorzy, którzy przy bardzo niskich świadczeniach muszą mierzyć się z dramatycznymi warunkami życia. Dzięki wsparciu Senatu Rzeczypospolitej Polskiej do obwodu żytomierskiego trafiło 340 paczek świątecznych. Jak podkreśla Wiktoria Laskowska, nie chodzi wyłącznie o pomoc materialną, ale o poczucie pamięci i więzi z Ojczyzną.
Codzienność Polaków w Żytomierzu to dziś alarmy bombowe, wielogodzinne przerwy w dostawach prądu, brak wody i ogrzewania oraz życie w niepewności. Mimo to Żytomierski Obwodowy Związek Polaków nie rezygnuje ze swojej misji. Działa na rzecz kultury, edukacji i pamięci historycznej, udowadniając, że polska tożsamość – nawet pod ostrzałem – może trwać, integrować i dawać nadzieję.
Film, w którym Wiktoria Laskowska opowiada o działalności Związku, można obejrzeć na kanale Głos Seniora TV.
